نيست مثل سقمونيا كه در بلاد سرد نيز عملش ضعيف است و به نسبت آن اشخاص بعضى ديگر نيست تا مقدارى بيشترى اختيار نكنند عمل كما ينبغى نمىكند و اين قول را ايلاقى در معالجات خود آورده است و اين سخن موافق اصل مسئله اين فن نمىنمايد زيرا كه ادويه مسهله به قوت جاذبهء خود كيف كان عمل مىكند و آنكه در بلاد عرب عملش قوى باشد و در بلاد عجم و ترك ضعيف در سخنان اطباكم است و معقول نمىنمايد و از جمله چيزها كه معرفت او بر طبيب لازم است آنست كه گاهى به نسبت بعضى ابدان اختيار قوت دوا مىبايد كرد نه جرم جسم آن و آنكه در بعضى مرض و امراض گفته‌اند كه از دوا و غذا كيفيت و قوت آن دهند همين معنى دارد و اين معامله با مريض مىكند كه معدهء او از طعام ثقيل مىشود و يا ضعف معده دارد كه جرم غذا را نمىتواند گذرانيد و درين حين تلطيف در غذاى بماء اللحم مىكند و همچنين در ادويه خون خواهند كه بدن مريض از كيفيت دوا متاثر و بهره‌مند شود و جرم دوا در بدن نماند بعضى ادويه در آب طبخ كرده و با آن آب و با قند شربتى مقوم و با جلّاب ساخته مثل گلاب و عرق گاو زبان و مسك‌بيد آميخته مىدهند چنان كه در مرض خفقان دوق و غشى و هر بيمارى كه به طول انجاميده باشد و تحليل بسيار شده و در معالجهء اعضاى رئيسه بايد كه طبيب صايب التدبير از ادويهء عطريه كه موافق دل و دماغ باشد بياميزد و بعضى چنين گفته‌اند كه دواى مسهل گاهى افاده اسهال بتحليل مىكند مثل تربد و گاه بعصر مىكند مثل هليله و اين را فعل بالعرض مىنامند و گاه به مجرد رطوبت تليين مىكند مثل شيرخشت و گاه بازلاق مىكند مثل آلو و لعاب اسبغول و اين خاصياتست مر اين ادويهء مذكوره را و در اكثر ادويه مسهله قويه